Gitanos en hun erfenis: Flamenco en Tarot

 

Herkomst

De Gitano’s, de Spaanse zigeuners, zijn verantwoordelijk voor een belangrijk deel van de erfenis van de Spaanse muziek, de Flamenco, vol passie, mysterie en het totale leven omvattend. Duende!

Zowel de Gitano’s als hun kunstvorm, de Flamenco, zijn omgeven met mysterie. Waar komen de Gitano’s vandaan? Waarom raakt hun kunst ons zo? Wat is duende nu precies? De Flamenco, maar ook de Tarot zijn goede voorbeelden van wat een mix aan culturele invloeden en mondelinge overleveringen voortbrengt. 

 

De Gitano’s zijn een sterk en trots volk, gedreven door een gevoel van vrijheid. Doordat hen werd verboden te handelen en zich aan te sluiten bij Gildes, waren zij genoodzaakt te kiezen voor beroepen als muzikant, zanger, danser, maar ook als lezers van de Tarotkaart.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bij binnenkomst in Spanje verklaarden de Gitano’s, dat zij uit Egypte stamden. Recent genetisch onderzoek wijst uit, dat zij rond het jaar 500 vanuit Egypte/Ethiopië op het Iberisch schiereiland zijn aangekomen. Dit in tegenstelling tot andere zigeunergroepen, zoals de Roma, die vanuit Oost-Europa onder andere Frankrijk en Nederland bereikten en 'bohemiennes' werden genoemd.

De Gitano’s gaven via zang, dans, muziek en verhalen hun geschiedenis door. Als reizend volk zijn zij beïnvloed door de diverse culturen, die zij op hun weg ontmoetten, en hebben zij hun eigen cultuur verrijkt.

Na hun aankomst op het Iberische schiereiland, onderhielden zij als gewaardeerde bevolkingsgroep goede relaties met de lokale bevolking. De latere koningen hadden niets tegen hun aanwezigheid. Koning Alfons V van Aragón (1396-1458) verleende ene Juan van Neder-Egypte bijvoorbeeld een vrijgeleidebrief waarin staat dat hij 'met zijn talrijk gevolg door (onze) gebieden mag trekken'. Ook staat daarin dat het niet gaat om bedelaars, maar om Egyptische edelen met bezit, waaronder paarden, goud en zilver.

Later is, ingegeven door religieuze invloeden en angst, de neiging ontstaan om hun tradities, het handlezen, dansen en hun voorspellende gaven via het Tarot spel, te veroordelen en verbieden. 

Hun traditionele waarden zijn echter, ondanks dit verzet, dezelfde gebleven en hooggehouden: het belang van de familieband, de clan en hun eergevoel. In steden als Granada (Sacromonte) en Sevilla (Triana) leefden de Gitano’s in eigen wijken, naast de 'payos', zoals de burgerbevolking genoemd werd.

Flamenco

De Flamenco, geïnspireerd door diverse culturen, is over de hele wereld bekend en geliefd. Unesco plaatste Flamenco op de Werelderfgoed lijst. Als reizend volk hebben de Gitano’s altijd hun legende’s doorgegeven, onder andere door hun muziek. Tot halverwege de 20e eeuw waren veel inwoners van Andalusië nog analfabeet. Als artistieke expressie verenigt Flamenco zang (“cante), dans (“baile”) en muziek (“toque”). De techniek is complex en heeft een link met mathematische kennis en filosofie. In vroeger tijden werd de Flamenco gedanst om verhalen door te geven, emoties te uiten, en uiting te geven aan de verbinding binnen de groep. Naast een absolute kunstvorm, is Flamenco een discipline om de ziel tot expressie te laten komen en kan worden gebruikt om onze emotionele natuur te ordenen. In 2010 benoemde Unesco Flamenco als een van de Masterpieces waarin orale tradities en wijsheden worden overgedragen. Flamenco wordt als kunstvorm gezien als van onschatbare waarde omdat zij ons leidt naar de herkomst van de mensheid.

In een wetenschappelijk onderzoek over Flamenco, aan de hand van twee wiskundigen, informatici en een concertpianist wordt een linke blootgelegd tussen de Flamencoritmes en mathematische kennis en filosofie. ( El Comp ́as Flamenco: A Phylogenetic Analysis, gepubliceerd in: Proceedings of BRIDGES: Mathematical Connections in Art, Music and Science, Southwestern College) Kansas. In het betreffende onderzoek bestudeerden de onderzoekers de verschillende flamencostijlen en hun oorsprong zoals ook biologen de afstamming van verschillende diersoorten bepalen. 

Duende is een onvertaalbaar en mystiek Andalusisch begrip, het gaat over het bijzondere moment tijdens de Flamenco-uitvoering, waarin ‘alles op zijn plaats valt’ en er heel even een voelbare band ontstaat tussen de uitvoerenden onderling en het publiek. Zo’n duende kan op elk moment ontstaan;  misschien komt de term ‘kippenvelmoment’ wel het dichtst bij.

Op vele plaatsen is de flamenco te bewonderen. In zogenaamde tablao’s laten flamenco-dansers avond aan avond hun passie zien. Maar ook op de plaza’s in de steden worden toeschouwers dagelijks op flamenco getrakteerd. Het is een volledig in de samenleving geïntegreerde kunstvorm, die óók is doorgedrongen tot de grote internationale theaters. Een beroemd artiest als Paco Peña is bekend om zijn prachtige Misa Flamenca.

Tarot

Volgens mondelinge overleveringen zou de Tarot stammen uit het oude Atlantis. Samen met de hexagrammen van de ITjing zou de Tarot ooit één geheel geweest zijn. Alle kosmische wetten zouden daardoor in hun symboliek vervat liggen. Na het uiteenvallen van Atlantis is de ITjing in het Oosten (China) terecht gekomen en de Tarot in Nubië (Egypte), het gebied dat vroeger tot Ethiopië behoorde. Volgens dezelfde kosmische wetten zullen deze ‘orakels’ ooit weer samenkomen.

Nubië

De grote Arcana heeft een duidelijk verband met het vroegere Nubië/Ethiopië. Zo zou het woord “Tarot” Koninklijke Weg betekenen en afkomstig zijn van het Egyptische “Tar” (weg) en “Rosh” (koning). Er zou er een “geheime leer” aan ten grondslag liggen die ouder is elke andere religie en zou stammen uit de bron van de mensheid.

Toth

“Tarot” zou een ander woord zijn voor Toth, de Egyptische God van kennis, wijsheid, geneeskunde, magie en het schrift. Toth, ook bekend onder de naam Hermes Trismegistus, is schrijver van de oudste boeken der wijsheid: De Hermetische geschriften, ook wel Universele Wetten genoemd.

Mozes zou de Tarotkaarten me hebben genomen uit  Egypte tijdens de migratie van het volk Israël naar Palestina. Joodse wijzen verborgen hun kabbalistische wijsheden in de symboliek van de Tarot. 

Torah

Het woord Tarot heeft een nauwe verwantschap met het woord Torah, het Hebreeuwse woord voor “wet”. Na de verwoesting van de bibliotheek in Alexandrië is een aantal wijzen bijeengekomen in het Marokkaanse Fez om de verloren gegane wijsheden opnieuw vast te leggen, dit keer binnen de symboliek en magie van het Tarot spel. Dit alles werd in beeldvorm gedaan om de kloof tussen de verschillende religies te overbruggen. 

 

Na het bestuderen van deze overleveringen wordt er een rode draad duidelijk: Vanuit destijds Ethiopië, is de Tarot met het volk, dat rond 500 naar het Iberisch schiereiland kwam en daar de Gitano’s werden genoemd, meegekomen. Alle wijsheden, inzichten en kennis vanuit alle mogelijke religies en filosofieën lijken gevangen in de 22 kaarten van de Grote Arcana.

 

De Gitano’s hebben met hun kennis van magie en wijsheid - die van generatie tot generatie mondeling is overgedragen en is beïnvloed door verschillende wijsheidstradities - de Tarotkaarten in Europa geïntroduceerd. 

 

Het is een “publiek geheim” dat zelfs grote staatsmannen, wereldleiders en captains of industry zich mede laten adviseren door gekende Tarot lezers en astrologen.

 

'Het zigeuner zijn is het meest elementaire, diepste, aristocratische van mijn land, op zijn eigen manier het meest representatieve en datgene wat het vuur, het bloed en de taal van de universele Andalusische waarheid bewaart.' (Federico García Lorca,1898-1936)  

Stay tuned